برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
6
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
« اگر پسريت آيد . . . بوقت سنت كردن سنت كنى و بحسب طاقت خويش شادى كنى و قرآنش بياموزى تا حافظ قرآن شود . و چون بزرگتر شود اگر رعيّت باشى ويرا پيشهاى بياموزى و اگر اهل سلاح باشى بمعلم سلاح دهى تا سوارى و سلاح شوريدن بياموزد و بداند كه بهر سلاحى كار چون بايد كردن . » سخنهاى مختلفى بود راجع به اينكه روح ايرانى به علت تأثيرات مداوم ، استعداد تركان را بارور كرده است . اين موضوع حتى در زمينهء پرورش علمى و آموزش نيز معتبر بود . محمود غزنوى ، پسر يكى از تركان آزادشده و افسر عالىرتبهء سبكتكين ، در جوانى خواندن ، نوشتن و علوم قرآنى را تحصيل كرد . « 29 » در واقع او « 30 » و بسيارى از بزرگان دربارش مىتوانستند كار مراسلات را شخصا انجام دهند . « 31 » محمود ، از اين راه به مفهوم خط زيبا « 32 » پى برد و دستور داد ابزار و وسايل لازم در زمينهء آموزش هنر [ خوشنويسى ] را از سرزمينهاى شرقى به غزنه منتقل كنند . همچنين غزنويان در كنار حمايت از شاعران ( نظير فردوسى ) ، به عالمان نيز ( مانند بيرونى ) علاقه نشان مىدادند . « 33 » البته آنها به علت بعضى باورهاى نادرست كه داشتند ، فرمان سوزاندن كتابهاى مشكوك ( در زمينههاى فلسفه ، نجوم ، و بعضى كتب مربوط به تعاليم معتزله ) را هم در رى صادر كردند ، « 34 » امّا در عين حال به رسم
--> - حق شناختن » ص 132 اخذ شد ، با وجود اينكه برداشت اشپولر كلىتر بود . - مترجم ] . ( 29 ) . بيهقى : تاريخ ( بيهقى ) ، ص 106 و بعد . دربارهء علم و اهميّت آن براى انسانها و اعتبار آن در قابوسنامه / چاپ ديتز ، ص 47 - 638 بحث شده است . ( 30 ) . بيهقى : تاريخ ، 8 ، ص 117 . ( 31 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 295 ( 423 ه / 1032 م ) . ( 32 ) . مسعود غزنوى : ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 168 ؛ قابوس گرگانى ( متوفى 3 - 402 ه / 13 - 1012 م ) : ابن خلّكان / چاپ ووستنفلد ، ج 6 ، ص 46 - دسلن ، ج 1 ، ص 595 . درباره هنر خوشنويسى در زمانهاى قديم و در نوشتههاى ايرانى ميانه رجوع كنيد همچنين به : الفهرست 12 و بعد ، و : Ernst Kuhnel : Islamische Schriftkunst , ( Berlin - Leipzig 1942 ) , ( با تصاوير زيادى از تكنوشتههاى هنر خوشنويسى ) ( 33 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 139 ( محمود غزنوى ) ، ص 168 ( مسعود ) . ( 34 ) . مسكويه : تجارب الامم ، ج 2 ، ص 224 ، ج 5 ، ص 237 . و نيز ياقوت : ارشاد الارب ، ج 2 ، ص 315 و ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 128 ( 420 ه / 1029 م ) .